تماس با ما:
031-91002211
آدرس:
اصفهان،جلفا،خ. توحید،خ. کلیسای مریم غربی
کشیدن دندان (یا همان استخراج دندان) یکی از رایج ترین و در عین حال نگران کننده ترین اقدامات دندانپزشکی است. این فرآیند، که در ادبیات پزشکی به عنوان "اکسترکشن" (Extraction) شناخته می شود، یک مداخله جراحی است که با هدف حذف کامل یک دندان از سوکت یا حفره آن در استخوان فک انجام می گیرد. این اقدام، در بسیاری از موارد، آخرین راه حل پس از ناموفق بودن سایر روش های ترمیمی مانند پرکردن، عصب کشی (اندودانتیکس)، یا روکش گذاری است
هدف اصلی این مقاله، فراهم آوردن یک درک جامع و شفاف از کل فرآیند استخراج دندان است.ما به طور مفصل دلایل پزشکی که نیاز به این مداخله را ضروری می سازند، مراحل دقیق اجرای عمل، نکات حیاتی مراقبت های پس از آن، و در نهایت، گزینه های پیش روی شما برای جایگزینی دندان از دست رفته را بررسی خواهیم کرد. با آگاهی کامل، می توان اضطراب مرتبط با این تجربه را به حداقل رساند و مسیر بهبودی را تسریع بخشید.

نیاز به کشیدن دندان معمولاً ریشه در شرایطی دارد که سلامت کلی دهان و دندان فرد را به خطر می اندازد و یا درمانی مؤثر برای آن متصور نیست. در ادامه، مهمترین دلایل پزشکی ذکر شده اند:
پوسیدگی دندان (Dental Caries) زمانی که به عمیق ترین لایه های دندان، یعنی عاج و پالپ (مغز دندان) نفوذ می کند، می تواند منجر به درد شدید و عفونت شود
تخریب ساختاری:اگر پوسیدگی به حدی گسترده باشد که با پرکردگی ساده قابل ترمیم نباشد و ساختار باقیمانده دندان برای حمایت از روکش (Crown) کافی نباشد، استخراج تنها گزینه است
عفونت ریشه:هنگامی که باکتریها به پالپ رسیده و باعث نکروز (مرگ بافت) و آبسه در انتهای ریشه می شوند و درمان ریشه (عصب کشی) نیز به دلایلی مانند شکستگی عمودی ریشه یا ساختار نامناسب کانال ها ناموفق باشد، کشیدن برای جلوگیری از گسترش عفونت به استخوان فک ضروری است
بیماری پریودنتیت یک عفونت مزمن است که بافت های حمایت کننده دندان (لثه و استخوان آلوئوالر) را درگیر می کند.از دست رفتن استخوان:با پیشرفت بیماری، بافت استخوانی که ریشه دندان را نگه داشته است، تحلیل می رود. سنجش عمق پاکت پریودنتال نشان می دهد که اگر عمق پاکت ها به طور قابل توجهی زیاد شود (مثلاً ۶ میلیمتر یا بیشتر) و تحرک دندان در درجه متوسط تا شدید باشد، شانس موفقیت درمان های نگهدارنده کاهش یافته و دندان لق می شود
تحرک دندان:در مراحل انتهایی، دندانها آنقدر شل می شوند که جویدن غذا را ناممکن ساخته و در نهایت، اغلب خود به خود یا با فشار کم خارج می شوند.
دندانهای نهفته (Impacted Teeth) - به ویژه دندان عقل دندانهای عقل (مولرهای سوم) به دلیل عدم وجود فضای کافی در قوس دندانی پس از رشد، اغلب نهفته باقی می مانند
فشار بر دندانهای مجاور:یک دندان عقل نیمه نهفته می تواند به سطح پشتی دندان دوم مولر فشار وارد کند و باعث پوسیدگی آن دندان و یا ایجاد ناهنجاری در ردیف دندانها شود
ایجاد کیست و عفونت:محیط نیمه نهفته مستعد تجمع باکتری و ایجاد کیست های پریکرونال (Pericoronal Cysts) است که در صورت عدم درمان، می توانند به تومورهای استخوانی تبدیل شوند
آسیبهای ناگهانی مانند تصادفات رانندگی یا افتادن میتوانند منجر به شکستگی های عمده در دندان شوند. شکستگی عمودی ریشه:اگر شکستگی از تاج دندان به سمت ریشه امتداد یابد و از خط وسط ریشه عبور کند، دندان قابل ترمیم نیست و باید خارج شود تا از عفونت جلوگیری شود
خروج کامل: (Avulsion) در موارد نادر، دندان ممکن است کاملاً از حفره خود خارج شود، که در این حالت اگر نتوان آن را پیوند زد، نیاز به استخراج سوکت است
گاهی اوقات، برای دستیابی به هم ترازی ایده آل دندانها، فضای اضافی در قوس دندانی مورد نیاز است. کمبود فضا:در بیمارانی که دارای دندانهای بزرگ و فک های کوچک هستند، برای فراهم آوردن فضای لازم جهت تراز کردن دندانهای جلویی، دندانهای سالم (معمولاً دندانهای اول پرمولر یا همان دندانهای کوچک خلفی) باید کشیده شوند. این یک تصمیم برنامه ریزی شده است که هدف آن بهبود بایت (نحوه قرارگیری دندانها روی هم) و زیبایی لبخند است
فرآیند استخراج دندان، بسته به پیچیدگی (ساده یا جراحی)، متفاوت است، اما مراحل پایه یکسانی دارد. این یک اقدام سرپایی است که معمولاً در مطب دندانپزشکی یا کلینیک جراحی فک و صورت انجام می شود
پیش از شروع، دندانپزشک سابقه پزشکی شما (آلرژی ها، داروهای رقیق کننده خون و وضعیت سلامت عمومی) را بررسی می کند. سپس عکس رادیوگرافی (معمولاً RVGیا OPG برای مشاهده موقعیت دقیق ریشه ها و نزدیکی به ساختارهای حیاتی (مانند عصب های فکی یا سینوس ها) تهیه می شود
این مرحله برای تضمین آسایش بیمار حیاتی است. تزریق:ماده بی حسکننده (مانند لیدوکائین یا آرتیکائین) به بافت های اطراف دندان هدف تزریق می شود. این تزریق ممکن است کمی سوزش موقت ایجاد کند، اما پس از چند دقیقه، ناحیه به طور کامل بی حس می شود. تجربه بیمار:در این مرحله، بیمار نباید هیچ دردی را احساس کند؛ تنها حس فشار، لرزش و گاهی صدای کشیدگی احساس می شود
هدف این مرحله، از بین بردن اتصال طبیعی دندان به استخوان (که توسط رباط های پریودنتال برقرار شده است) است. استفاده از اِلواتور (Elevator):دندانپزشک از ابزاری به نام "الوِاتور" استفاده می کند. این ابزار باریک بین دندان و دیواره استخوان قرار داده شده و با حرکات چرخشی یا فشاری ملایم ، رباط ها را پاره کرده و حفره استخوانی اطراف ریشه را کمی گشادتر می کند.
پس از لق شدن کافی دندان، مرحله نهایی انجام می شود:
استفاده از فورسپس: (Forceps) دندانپزشک فورسپس (انبر) مناسب را که شکل آن بر اساس نوع دندان (قدامی، پرمولر، مولر) متفاوت است، دور تاج دندان قرار می دهد
حرکت نهایی: با استفاده از فورسپس، دندان با حرکات چرخشی و اهرمی کنترل شده، از سوکت خارج می شود. در استخراج های پیچیده (مانند دندان عقل نهفته)، ممکن است نیاز به برداشتن بخشی از استخوان اطراف دندان با فرز جراحی و یا تقسیم کردن دندان به چند قسمت باشد (جراحی ایمپلنت)
پس از خروج کامل دندان، دندانپزشک با دقت محل را بررسی می کند تا مطمئن شود هیچ تکه اضافی باقی نمانده باشد
لخته خون: ناحیه جراحی شده باید تمیز شود و یک گاز استریل مرطوب شده روی حفره قرار داده می شود. گاز باید محکم گاز گرفته شود تا یک لخته خونی پایدار در محل شکل بگیرد. این لخته، مهمترین عامل محافظتی برای بهبودی اولیه است
مراقبت های صحیح پس از عمل استخراج، کلید اصلی جلوگیری از عوارض و تسریع فرآیند بهبودی است. اگر این دستورالعمل ها به درستی رعایت نشوند، خطر خونریزی طولانی مدت یا عوارضی مانند "آلوئولیت خشک" (Dry Socket) افزایش می یابد
لخته خون تشکیل شده در حفره استخراج، محافظی طبیعی است که از استخوان زیرین در برابر ورود غذا، باکتری و تماس هوا محافظت می کند
فشار گاز استریل:گاز استریلی که بلافاصله پس از عمل قرار داده می شود، باید حداقل ۳۰ تا ۶۰ دقیقه محکم گاز گرفته شود. در صورت ادامه خونریزی، می توان گاز جدیدی را جایگزین کرد، اما نباید بیش از حد گاز را تغییر داد.
اجتناب از مکش: (Suction) به مدت ۲۴ ساعت، مطلقا ً از نی برای نوشیدن استفاده نکنید. مکش قوی باعث جدا شدن لخته خون شده و منجر به عارضه دردناک آلوئولیت Dry Socket) ) خشک می شود.
پرهیز از دخانیات:کشیدن سیگار یا قلیان به دلیل مکش و همچنین مواد شیمیایی موجود در تنباکو، به شدت خطر تشکیل لخته و بهبودی را مختل می کند
درد معمولاً ظرف چند ساعت پس از اثر کردن بی حسی شروع می شود.
داروهای مسکن:داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن، اغلب برای کنترل درد و کاهش تورم مؤثر هستند. این داروها باید طبق دستور دندانپزشک و به صورت منظم (حتی پیش از اوج گرفتن درد) مصرف شوند
تورم: ممکن است تورم خفیفی در ناحیه گونه ایجاد شود. استفاده از کمپرس یخ بر روی گونه (۱۵ دقیقه کمپرس سرد، ۱۵ دقیقه استراحت) در ۲۴ ساعت اول می تواند به کاهش تورم کمک کند
در ۴۸ ساعت اول، تمرکز بر روی تغذیه مایع و نرم است تا فشاری به محل جراحی وارد نشود.
غذاهای توصیه شده: ماست، پوره سیب زمینی، اسموتی های سرد، سوپه ای ولرم (نه داغ)، و بستنی توصیه می شود
پرهیز از دما: از مصرف غذاها و نوشیدنی های بسیار داغ، تند، یا ترد و سفت (مانند چیپس، آجیل) در روز اول پرهیز کنید
حفظ نظافت دهان ضروری است، اما باید با احتیاط انجام شود
مسواک زدن: می توانید دندان های دیگر را به طور معمول مسواک بزنید، اما از مسواک زدن مستقیم یا شستشوی شدید ناحیه کشیده شده در ۲۴ ساعت اول خودداری کنید.
شستشو با آب نمک:پس از ۲۴ ساعت، می توانید دهان خود را به آرامی با محلول آب نمک گرم (یک قاشق چایخوری نمک در یک لیوان آب گرم) شستشو دهید. نیازی به غرغره کردن شدید نیست؛ اجازه دهید محلول به آرامی از روی حفره عبور کند
زمانی که دندانی کشیده می شود، حفره خالی باقی می ماند. اگر این حفره پر نشود، ناهنجاری های متعددی در دهان رخ خواهد داد:
کج شدن دندانهای مجاور:دندانهای مجاور به سمت فضای خالی متمایل می شوند
حرکت دندان مقابل:دندانی که در فک مقابل قرار دارد و دیگر با دندان کشیده شده تماس ندارد، به سمت فضای خالی رشد می کند (ارتوپتوژنز یا Extrusion).
تغییر بایت و مشکلات مفصل فک (TMJ):تغییر در نحوه قرارگیری دندانها می تواند فشار نامناسبی بر مفصل گیجگاهی فکی وارد کند.
تحلیل استخوان فک:استخوان فک در محلی که دندان ریشه ندارد، به تدریج جذب بدن شده و تحلیل می رود
برای جلوگیری از این مشکلات، جایگزینی دندان از دست رفته ضروری است:
ایمپلنت دندان به عنوان استاندارد طلایی (Gold Standard) برای جایگزینی دندان از دست رفته در نظر گرفته می شود
تکنولوژی:ایمپلنت یک پایه تیتانیومی کوچک است که مستقیما ً در استخوان فک کاشته می شود.
مزایا: این روش تنها جایگزینی است که تحریک استخوان را حفظ می کند و از تحلیل رفتن آن جلوگیری می نماید. عملکرد آن عملاً مشابه دندان طبیعی است
فرایند: شامل جراحی کاشت ایمپلنت، دوره بهبودی استخوانی (Osseointegration) و سپس قرار دادن روکش نهایی روی پایه است
بریج ها روشی سنتی تر برای پر کردن فضای خالی هستند.
ساختار:یک دندان مصنوعی (پونتیک) توسط دو دندان سالم مجاور که به عنوان "دندان های تکیه گاه" (Abutment Teeth) استفاده می شوند، نگه داشته می شود
معایب:این روش نیازمند تراشیدن بخشی از مینای دندانهای سالم مجاور است تا بتواند به عنوان پایه عمل کند. همچنین، این روش از تحلیل استخوان زیرین جلوگیری نمی کند
دندان مصنوعی پارسیل (جزئی) یک گزینه مقرون به صرفه و غیرتهاجمی است
ماهیت:این پروتزها می توانند هر زمان که بیمار بخواهد خارج و مجددا ً جاگذاری شوند
محدودیت ها:پایداری کمتری نسبت به ایمپلنت یا بریج دارند و نیازمند مراقبت های روزانه برای جلوگیری از تجمع پلاک هستند
برای تصمیم گیری در مورد بهترین جایگزین، مشورت با دندانپزشک و ارزیابی شرایط استخوان و بودجه الزامی است
نتیجه گیری
کشیدن دندان، گرچه ممکن است در نگاه اول اقدامی نگران کننده به نظر برسد، اما در حقیقت یک راه حل پزشکی حیاتی برای رهایی از درد مزمن، عفونت های گسترده و بیماری های غیرقابل کنترل لثه است. این فرآیند، که عمدتا ً سرپایی انجام می شود، با استفاده از بی حسی مؤثر، تجربه ا ی قابل تحمل برای بیمار فراهم می آورد
موفقیت درمانی شما نه تنها به مهارت دندانپزشک در زمان استخراج، بلکه به تعهد شما در رعایت دقیق دستورالعمل های پس از عمل (به ویژه حفظ لخته خون و پرهیز از مکش) وابسته است. با گذراندن دوره نقاهت، گام بعدی، انتخاب هوشمندانه برای جایگزینی دندان از دست رفته (ایمپلنت، بریج یا پروتز) است تا سلامت بلندمدت لبخند شما تضمین شود. آگاهی کامل، کلید بهبودی سریع و حفظ سلامت دهان و دندان است
